เบื้องหลังงานอีเวนต์ที่คนดูไม่เคยเห็น “เสียงดี” ไม่ได้เกิดขึ้นตอนเปิดเพลง

ขั้นตอนการทำงานทีมโปรดักชันและระบบเสียง

• การสำรวจหน้างาน
• นำอุปกรณ์เข้าและติดตั้ง
• ตรวจสอบและจูนระบบเสียง
• จัดวางไมค์และเครื่องดนตรี
• ทดสอบสัญญาณหน้าเวที
• เวลาแสดงและรื้อถอน
• สรุป

การสำรวจหน้างาน เริ่มต้นดี ลดปัญหาไปได้ครึ่ง

หลายคนอาจจะคิดว่างานของคนดูแลระบบเสียง คือการไปยืนหมุนปุ่มปรับเสียงหน้าเครื่องมิกเซอร์ แต่จริงๆ แล้วหัวใจสำคัญที่ทำให้งานราบรื่น เกิดขึ้นตั้งแต่ก่อนเราจะก้าวเท้าไปถึงสถานที่จัดงานด้วยซ้ำ การวางแผนล่วงหน้าเป็นเหมือนการสร้างรากฐาน ถ้าเราเตรียมตัวมาดี ปัญหาชวนปวดหัวหน้างานก็จะลดลงไปได้เกินครึ่งเลยทีเดียว โดยขั้นตอนการเตรียมตัวที่สำคัญ จะมีอยู่ 2 เรื่องหลักๆ

สำรวจสถานที่และเช็คความต้องการของศิลปิน

ทีมโปรดักชันและระบบเสียงต้องรู้ขนาดพื้นที่ โครงสร้างของห้องหรือพื้นที่หรือแม้แต่จุดที่สามารถแขวนลำโพงและจุดรับน้ำหนักได้ เพื่อที่เราจะได้จัดชุดลำโพงไปให้เหมาะกับสเกลงาน เสียงจะได้ครอบคลุมพื้นที่ ฟังชัด ไม่ล้นจนหนวกหู หรือเบาจนขาดอรรถรส และสิ่งที่ต้องทำต่อมาคือการเช็คความต้องการของศิลปิ (ถ้ามี) ทีมโปรดักชันและระบบเสียง ต้องดูรายการเครื่องดนตรี สเปกอุปกรณ์ที่พวกเขาต้องใช้ รวมถึงจำนวนไมโครโฟนทั้งหมด

ในหนึ่งอีเว้นต์อาจจะมีศิลปินหลายคนหรือหลายวง สเปกอุปกรณ์ที่พวกเขาต้องใช้ก็จะไม่ซ้ำกันหรือแตกต่างกันออกไป แน่นอนว่าวันงานจริงอาจจะมีปัญหาหน้างานให้ต้องการอย่างแน่นอน การรู้ข้อมูลตรงนี้แต่เนิ่นๆ จะช่วยให้เราจัดเตรียมของไปได้พอดีเป๊ะ ไม่ต้องไปวิ่งหาของหน้างานให้วุ่นวาย หรือขนอุปกรณ์ไปเยอะเกินความจำเป็นจนเหนื่อยเปล่า และไม่ต้องเสียเวลาแก้ปัญหาที่จุดๆ หนึ่งนานเกินไปนั่งเองครับ

ทำตารางจัดการสายสัญญาณ แผนที่นำทางของทีม

การจัดสายสายสัญญาณนั้นเป็นอีกจุดที่มีความสำคัญมากๆ ครับ ลองนึกภาพสายไฟและสายไมค์นับสิบๆ เส้นบนเวทีดูครับ ถ้าไม่มีการวางแผนไว้ก่อน หน้างานคงพันกันยุ่ง นี่คือเหตุผลที่เราต้องทำตารางจัดการสายสัญญาณเอาไว้ล่วงหน้าเพื่อความปลอดภัยและความเป็นระเบียบ

ในตารางหรือเอกสารบนเวที แล้วสัญญาณจะวิ่งไปโผล่ที่แชนเนลของมิกเซอร์จะระบุเอาไว้ชัดเจนเลยว่า ไมค์ตัวที่หนึ่งของนักร้อง ต้องเสียบเข้าแชนเนลไหนบนมิกเซอร์ จะช่วยให้ทีมงานเดินสายเชื่อมต่ออุปกรณ์ต่างๆ ได้อย่างรวดเร็วและเป็นระเบียบ ประหยัดเวลาเซ็ตอัพไปได้มหาศาล และที่สำคัญคือ ถ้าเกิดปัญหาเสียงไม่ออกหรือเสียงกวนกัน เราก็สามารถกางตารางแล้วไล่เช็คหาจุดที่มีปัญหาได้อย่างตรงจุดและรวดเร็ว

นำอุปกรณ์เข้าและติดตั้ง

ก่อนถึงกำนดวันงานจะเป็นการขนของลงและเริ่มติดตั้งต้องทำตามกฎระเบียบเพื่อให้งานราบรื่นและปลอดภัย โดยจะเริ่มจาก แขวนของหนักให้เรียบร้อยก่อน สำหรับงานใหญ่ๆ จะมีกฎเรื่องความปลอดภัยที่ทุกคนต้องทำตามอย่าง คือต้องจัดการนำโครงสร้างเหล็ก (Truss) มอเตอร์รอก และชุดลำโพงแขวน (Line Array) ขึ้นไปติดตั้งบนที่สูงให้เสร็จ และมั่นใจว่าปลอดภัย 100% ก่อน หลังจากนั้นทีมงานส่วนอื่นๆ ถึงจะสามารถเข้าไปทำงานบนหน้าเวทีได้ เพื่อป้องกันอุบัติเหตุจากของตกหล่นครับ

ขั้นตอนต่อไปคือ การเซ็ตอัปลำโพง และการจัดการคลื่นสัญญาณ (RF Management) มี 2 ส่วนหลักๆ ที่ต้องเตรียมความพร้อม คือ การวางตู้ลำโพงเบส หรือ ซับวูฟเฟอร์ โดยทีมงานจะจัดวางลำโพงเสียงต่ำไว้ในจุดที่เหมาะสม โดยมักจะใช้เทคนิคที่เรียกว่า Cardioid (คาร์ดิออยด์) อธิบายง่ายๆ คือเป็นการตั้งค่าตู้ลำโพงเพื่อบังคับทิศทางให้มวลเสียงเบสพุ่งไปหาคนดูด้านหน้าแบบเต็มที่ และพยายามลดระดับเสียงเบสไม่ให้ย้อนกลับไปดังรบกวนศิลปินที่กำลังเล่นดนตรีอยู่ด้านหลังครับ

ในงานอีเวนต์นั้นจะใช้ไมค์ลอยและหูฟังอินเอียร์ไร้สายกันเยอะมาก ทางด้านต้องใช้โปรแกรมเฉพาะทางมาสแกนหาช่องความถี่วิทยุที่ว่างอยู่ในบริเวณนั้น แล้วจัดสรรให้แต่ละอุปกรณ์อย่างพอดี เพื่อป้องกันปัญหาคลื่นชนกัน ซาวด์เอนจิเนียร์หรือทีมงานระบบเสียงนั้น ซึ่งเป็นสาเหตุหลักที่ทำให้จู่ๆ ไมค์ก็เสียงหลุด หรือมีเสียงคลื่นแทรกเข้ามาระหว่างโชว์

ตรวจสอบและจูนระบบเสียง

เมื่ออุปกรณ์ทุกอย่างเชื่อมต่อกันแล้ว ก็ถึงเวลาทำให้ลำโพงทุกใบทำงานร่วมกันอย่างสมบูรณ์ ในกระบวนการหรือขั้นตอนนี้เรียกได้ยากและต้องใช้ประสบการณ์เป็นอย่างมากครับ โดยช่างเทคนิคจะเปิดคลื่นออกมาออกทางลำโพง ซึ่งหูของมนุษย์ได้ยินเป็นเสียงซ่าๆ และใช้ซอฟต์แวร์วิเคราะห์อคูสติก ร่วมกับไมค์วัดเสียงเพื่อดูว่าฮอลล์ หรือพื้นที่นั้นมีเสียงสะท้อนย่านไหนโด่งเกินไป จากนั้นจึงปรับ EQ ตัดย่านความถี่ที่มีปัญหาทิ้ง

เนื่องจากลำโพงถูกแขวนและวางในตำแหน่งที่ต่างกัน เสียงจึงเดินทางมาถึงหูคนฟังไม่พร้อมกัน  ทีมงานต้องใช้ตัวประมวลผล หน่วงเวลา (Delay) ลำโพงใบที่อยู่ใกล้คนฟัง เพื่อให้เสียงจากลำโพงทุกใบเดินทางมาถึงพร้อมกันในระดับมิลลิวินาที ป้องกันปัญหาคลื่นเสียงหักล้างกัน (Phase Cancellation)

จัดวางไมค์และเครื่องดนตรี

การจัดวางอุปกรณ์บนเวทีมีผลโดยตรงกับคุณภาพเสียงที่ได้ ปัญหาที่เจอกันแทบจะทุกเวทีนั้นก็คือ เสียงหวีดหอน (Feedback) ที่มักจะเกิดจากเสียงของลำโพงมอนิเตอร์บนเวที ย้อนกลับเข้าไมโครโฟน การแก้ปัญหาที่ดีที่สุดคือการวางลำโพงมอนิเตอร์ให้หันเข้าหา “มุมอับ” ของการรับเสียงของไมโครโฟนแต่ละรุ่น (เช่น ไมค์ Cardioid จะมีมุมอับอยู่ด้านหลังตรงๆ)

ทดสอบสัญญาณหน้าเวที (Line Check & Soundcheck)

หลายคนมักสับสนระหว่างสองคำนี้ แต่ในขั้นตอนการทำงานของทีมโปรดักชันและระบบเสียง มีจุดประสงค์ต่างกันชัดเจน

• Line Check คือการเช็กความเรียบร้อยของระบบ โดยทีมงานจะเดินเคาะไมค์และเช็กสัญญาณเครื่องดนตรีทุกชิ้น ว่ามีสัญญาณเข้ามิกเซอร์ครบถ้วน ไม่มีเสียงฮัมหรือจี่
• Soundcheck คือการให้นักดนตรีขึ้นมาเล่นจริง เพื่อปรับโทนเสียง (EQ) ปรับความดัง และที่สำคัญคือการทำ “มอนิเตอร์ (Monitor Mix)” ให้นักดนตรีแต่ละคนได้ยินเสียงตามที่ตัวเองต้องการ เพื่อให้พวกเขาเล่นได้อย่างมั่นใจ

ทำไมต้องเช็กเสียงร้องหลักก่อน

หลายคนอาจจะเคยได้เข้าไปสัมผัสขั้นตอนการทำงานของทีมโปรดักชันและระบบเสียงกันมาบ้าง หากสังเกตุจะเห็นได้ว่าพวกเขามักจะการทำ Soundcheck เสียงร้องหลัก ก่อนเสมอ!? เพราะว่าเสียงร้องหลักเป็นเสียงที่สำคัญที่สุดของวง และไมค์ร้องมักจะดูดเสียงที่เกิดขึ้นบนเวทีหรือรอบๆ เข้าไปด้วย ดังนั้นการตั้งค่าไมค์ร้องให้เสร็จก่อน จะเป็นฐานที่ดีในการปรับเสียงเครื่องดนตรีชิ้นอื่นๆ ต่อไปครับ

เวลาแสดงและรื้อถอน

เมื่อถึงเวลาแสดงจริง งานของทีมโปรดักชันและระบบเสียงนั้นยังไม่จบ เมื่อวงดนตรีเริ่มเล่นและมีปัญหาเกิดขึ้นจะเป็นการใช้สมาธิขั้นสูงสุดเพื่อแก้ปัญหาเฉพาะหน้า หากสถานที่เป็น ห้องว่างๆ ตอนที่ซาวด์เช็กเสียงอาจจะก้องและสว่างสดใส แต่พอถึงเวลาแสดง ร่างกายและเสื้อผ้าของคนดูจะทำหน้าที่เหมือน ฟองน้ำที่คอยดูดซับเสียง (โดยเฉพาะย่านเสียงแหลม) ทำให้โทนเสียงทึบขึ้น ทีมโปรดักชันและระบบเสียง จึงต้องคอยฟังและปรับชดเชย EQ หน้างานให้ออกมาสมบูรณ์มากที่สุด เมื่อโชว์จบลง การรื้อถอน ก็ต้องทำย้อนกลับขั้นตอนการติดตั้ง เก็บไมค์และสายสัญญาณก่อน แล้วจึงลดระดับโครงสร้างใหญ่ลงมา เพื่อความปลอดภัยสูง

สรุป

เบื้องหลังของงานอีเวนต์ที่ราบรื่น ไม่ใช่แค่การยกเครื่องเสียงมาตั้งแล้วเปิดให้ดังเท่านั้นครับ แต่หัวใจสำคัญคือ การบริหารจัดการปัญหา ทีมงานต้องอาศัยความเข้าใจในธรรมชาติของเสียง และปรับทุกองค์ประกอบให้เข้ากันอย่างลงตัวที่สุด ภายใต้ข้อจำกัดของแต่ละสถานที่
กว่าจะออกมาเป็นงานที่คุณภาพเสียงดีเยี่ยม ต้องอาศัยทั้งการทำงานเป็นทีม ประสบการณ์ที่สั่งสมมา และไหวพริบในการแก้ปัญหาเฉพาะหน้าที่พร้อมเกิดขึ้นได้ตลอดเวลา

หวังว่าเรื่องราวหลังเวทีเหล่านี้ จะช่วยให้คุณเห็นภาพและเข้าใจการทำงานของทีมโปรดักชันมากขึ้นนะครับ ครั้งต่อไปที่คุณไปร่วมงานอีเวนต์ ลองสังเกตรายละเอียดรอบตัวดู… ไม่แน่ว่าคุณอาจจะสนุกกับการฟังเสียงและสัมผัสถึงความตั้งใจของทีมงานได้มากกว่าเดิมก็ได้ครับ.